Przyczyny próchnicy zębów


Na rozwój próchnicy wpływ maja cztery główne czynniki:
bakterie płytki nazębnej;
cukry obecne w jamie ustnej;
podatność zęba;
czas.

Głównym winowajcą są bakterie płytki nazębnej. W jamie ustnej człowieka obecnych jest na stałe około 50 miliardów bakterii należących do 300 gatunków. Nie wszystkie jednak biorą udział w niszczeniu tkanek zęba. Bakterie próchnicotwórcze produkują kwasy na drodze hydrolizy cukrów, dobrze tolerują kwaśne środowisko i tworzą tzw. cukry zewnątrzkomórkowe. Obecnie za najbardziej próchnicotwórczy gatunek bakterii uważany jest Streptococcus mutans.

Próchnicotwórcze bakterie tworzą miękką płytkę nazębną. Przylega ona ściśle do powierzchni zęba, a tworzy się już w kilka minut po oczyszczeniu zębów. Na samym początku na powierzchni umytego zęba pojawia się tzw. błonka nabyta, która zbudowana jest wyłącznie z substancji pochodzenia ślinowego, a przede wszystkim glikoprotein. Dopiero później przyczepiają się bakterie.

Kolejnym winowajcą są węglowodany (cukry). Związek między intensywnością próchnicy, a częstością i ilością spożywanych węglowodanów znany jest od dawna. Pokarmy i napoje zawierające dużo cukru powodują szybki spadek pH (dochodzi do zakwaszenia środowiska) płytki nazębnej, który aktywuje proces demineralizacji szkliwa. Niebezpieczne dla zębów są dwucukry – sacharoza, maltoza, laktoza oraz cukry proste – glukoza i fruktoza – stanowią one najlepszy substrat dla fermentacji bakteryjnej.

Podatność zęba również ma wpływ na rozwój próchnicy. Do miejsc anatomicznych, które są szczególnie narażone na próchnicę należą dołki i bruzdy na powierzchniach żujących zębów trzonowych i przedtrzonowych, powierzchnie styczne oraz okolice przyszyjkowe. Także budowa zęba, a ściślej zrąb zęba wpływa na rozwój próchnicy – duży wpływ ma ilościowy stosunek związków organicznych i nieorganicznych. Im więcej tego drugiego składnika tym ząb jest mniej narażony na próchnicę. Szkliwo zęba składa się z 96% związków nieorganicznych, głównie hydroksyapatytu oraz 4% substancji organicznych. W zębinie natomiast część organiczna stanowi 55% a nieorganiczna 45%. Dlatego prawidłowy skład ilościowy i właściwy stopień mineralizacji powoduje większą odporność na próchnicę. Twarde tkanki zęba kształtują się od 4 tygodnia życia płodowego do około 20 roku życia, kiedy dobiega końca rozwój zębów mądrości. W związku z tym bardzo ważne jest w tym okresie by dostarczyć organizmowi niezbędnych składników budulcowych tj. białka, witamin, wapnia, fosforu, pierwiastków śladowych (fluor).

Próchnica powstaje w czasie. Trudno dokładnie powiedzieć ile potrzeba czasu do rozwoju próchnicy a później ubytku. Czas ten uzależniony jest również od ilości śliny. Jeżeli ilość śliny będzie prawidłowa to rozwój procesu próchnicowego może trwać kilka miesięcy, lat, lub może nie rozwinąć się wcale. Jeśli natomiast wystąpi niedobór śliny, proces próchnicowy postępuje bardzo szybko.